Natuur als erosiebeschermer

Een schuine aardwal ondersteunen zonder afval in de grond achter te laten. Kan dat? Op The Green Village wordt de Biotaludtegel, een duurzaam alternatief voor fossiele erosiebescherming, voor het eerst getest in een echte taludopstelling. Het eerste deel van de testperiode leverde waardevolle inzichten op, zowel tijdens het aanleggen als de uiteindelijke monitoring.

De Biotaludtegel

Waar nu vaak kunststof honingraatmatten, betontegels of geotextiel worden gebruikt, biedt de Biotaludtegel van Omlab een volledig biobased en circulaire oplossing die samenwerkt met de natuur. De tegel bestaat uit reststromen uit de (afval)waterzuivering, aangevuld met bodem specifieke, natuurlijke ingrediënten.

Na plaatsing breekt de tegel geleidelijk af en wordt de bodem verrijkt terwijl de ontstane plantenwortels de verstevigende functie overnemen. Wat er achterblijft? Een stevig talud, met gezonde bodem en een grote diversiteit aan inheemse planten die de lokale biodiversiteit versterken.

Aanleggen en leren

Tijdens de aanleg van de tegels in samenwerking met Van Gelder, bleken de tegels erg bros en zacht, waardoor er langzaam en nauwkeurig gewerkt moest worden. Het werd al snel duidelijk dat voor een volgende versie de tegels dikker, breder en volledig uitgehard moeten zijn voordat ze verwerkt worden.

Ook het zadenmengsel vroeg om aanpassing. De oorspronkelijke mix was erg fijn en na het mengen nauwelijks terug te zien, waardoor het lastig was te controleren of de verdeling gelijkmatig was. Door het voor te mengen in een kleiner volume aarde met een andere kleur, kon beter in de gaten worden gehouden of het mengsel gelijk werd verdeeld.

Verder bleek dat handmatig aanleggen bij grotere oppervlaktes niet haalbaar is. De grotere tegels werkten het prettigst en konden het snelst gelegd worden, maar voor echte opschaling is mechanisatie essentieel. Tegelijk biedt de voedingsrijke samenstelling van het materiaal een praktisch voordeel: het kan de noodzaak voor het aan- of afvoeren van extra substraat verminderen, waardoor de aanleg minder arbeids- en logistiek intensief wordt. Ook het onderhoud lijkt eenvoudiger dan bij fossiele alternatieven. En de tegel is extra efficiënt doordat het de lokale biodiversiteit stimuleert.

De effectiviteit van de tegel

Gedurende de eerste testperiode zijn er meerdere monsters genomen om de kwaliteit van de bodem in de gaten te houden. Daaruit bleek dat het materiaal een waardevolle toevoeging is aan de bodem. Zo verhoogde het materiaal de pH en werd de bodem dus minder zuur. Ook werden tekorten van belangrijke spoorelementen, stoffen die cruciaal zijn voor plantengroei en bodemleven, aangevuld. Dit bevestigt dat de receptuur van de tegel goed afgestemd was op de bodem, wat de groei van inheemse beplanting ondersteunt.

Naast deze resultaten zijn ook de reacties van bezoekers positief. De tegel biedt namelijk oplossingen voor meerdere uitdagingen in verschillende werkgebieden. Zo zien de waterschappen een waardevolle toepassing van de tegel bij dijkophogingen, waarbij de top van de dijk beschermd kan worden en ingezaaid met een biodivers zadenmengsel. Ook gemeenten spraken hun interesse uit, met name om wadi’s te versterken en de groeicondities voor inheemse planten te optimaliseren.

“Iedereen wordt er blij van dat je geen kunststof of ander fossiel materiaal in de grond stopt wat later afval wordt.” zegt Huub Looze, co-founder Omlab.

Het vervolg

Op het talud van The Green Village test Omlab nog even verder. De huidige testperiode is nog te kort om definitieve conclusies te kunnen trekken over de exacte werking van de taludtegel. In totaal wordt de bodem van de aarden wal incl. plantengroei twee jaar lang gemonitord.

Met behulp van diverse scans wordt onderzocht in hoeverre de tegel bijdraagt aan het vergroten van de erosiebestendigheid. Daarnaast bekijkt Omlab of er verschillen in begroeiing ontstaan tussen de zones mét en zonder tegels. Ook zal een aanvullend bodemmonster moeten uitwijzen wat het effect van het materiaal op de bodemkwaliteit op de langere termijn is.

Maar de grootste uitdaging blijft vooralsnog het opschalen van de tegel. Externe partijen zijn positief over het materiaal, maar zowel de kostprijs als de benodigde aanlegtechniek vormen nog duidelijke belemmeringen voor grootschalige toepassing. Geautomatiseerde plaatsing en een betaalbare productietechniek zou hierin een belangrijke stap vooruit zijn. Zo kon een pilotaanvraag niet worden gerealiseerd omdat de huidige productietechniek, 3D‑printen, te kostbaar is. Het is duidelijk dat deze methode niet geschikt is voor productie op grotere schaal.

Daarom is het noodzakelijk om opnieuw naar het materiaal te kijken vanuit het perspectief van een producent van bouw- of groenvoorzieningsmaterialen. In feite is een haalbaarheidsstudie met een commerciële insteek de volgende logische stap. Wil jij meedenken over hoe het materiaal betaalbaar en in massa op de markt kan worden gebracht? Neem contact op met Huub Looze (huub@omlab.nl).

Meer over de Biotaludtegel

De Biotaludtegel is een (materiaal)ontwerp van Omlab en maakt deel uit van Rethink Materials for (Infra)Nature, een ketenproject dat wordt ondersteund door RVO. In dit project werken Omlab, Soil Vision, Van Gelder Groep, Bouwlab R&Do, Neolithic, The Green Village, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier en regisseur Noorderwind samen.

Het gezamenlijke doel is om de (infra)natuur radicaal versterken op een biocirculaire manier: met beton alleen waar het écht nodig is, biologisch afbreekbare materialen waar dat mogelijk is en met behulp van de kracht van de natuur.

Dit project wordt mede mogelijk gemaakt door Kansen voor West – Voucherregeling fieldlabs TU Delft Campus, en is medegefinancierd door de Europese Unie.